Данзанноровын Хүү : Таван барын үлгэр

... Баруун гараа ямагт зүүн (билиг) дээрээ тавьж суудаг нь сайнаар нь муугаа хөөх дом, харшлах хамаг шалтгааныг биед ариусгадаг. Иймээс тэрхэн агшинд хүний бие өөдөө хөөрөх наран, өндөрт ганхах цэцэг мэт даяар амгалан болдог.
Газрын хээлэнд нуугддаггүй, нуугдан отох хулгайн явдал хийдэггүй хэмээн үлгэрт хэлж, домогт яригддагаар ухран буцан гишгэх, айж эргэн зугтах аюулгүй төрдөг. Бүтэшгүй үл хөөцөлддөг хүчтэнийг "Улаан зүгт" амьтан гэж үлгэрт нэрлэжээ. Тийм амьтныг Бар гэж Жаргалан яриагаа эхлэв.

Дэлхий хий, гал. ус, шороодын хөдөлгөөн үл ухрах бөгөөд гурван цагийг эзэгнэгч бөлгөө. Өөр хүчтэн хаа нэгтээ үгүй ээ хэмээн нэмэв. Хөдөлгөөн мөнх бөгөөд түүнийг хоёр зүгт хуваадаг талаар Жаргалан сөхөж ярилаа. Энэ удаа улаан зүгт хөдөлгөөний тухай надад хэлж өгснийг сийрүүлэв. Улаан зүгт хөдөлгөөний давхцал хоногтоо нэг тохиох нь шөнийн дөрвөөс зургаан цагт мөнхөд аж. Энэ нь билгийн (сарны) цагаар өдрийг эхлүүлдэг ч хар шөнө гэгээн өдрийн зааг гэлцэнэ. Улаан зүгт хөдөлгөөний төгсгөлд тахиа ямагт донгоддог нь бас л мөнхөд. Тахианы дуунаар буяны ам нээгддэг үгтэй. Тахиа өвөртлөн явж, Монголчууд өдөр шөнийг ялгаж ирсэн гэдэг ч мөн л дээр зүгтэй холбогдов. Тахиа арван хоёр жилд багтсан нь ийн эрдэмтэйнх гэнэ. Харин бар жилд оролцох болсон нь хүмүүн судлалын анхдагч ойлголт. Дуу хөгжимд эгшиглэж, номд зурагдаж, чулуунд цоолборлох хүртэл өргөмж хүлээсэн БАР бол аль ч хэлэнд хүчит гурван үсэгт хэлбэрээрээ оршдог ч дүрсээр бус, авианы илэрхийллээр танигддаг гэнэ.
      Нутаг орчны байгаль, огт оргүй нөлөөллийн илүү сансрын био хэмнэлийн орчилд орогч тэр хугацааг "Улаан зүг" гэдэг атал, одон зурхайд үүнийг бар цаг хэмээжээ. Ямагт баруун урд хөлөө зүүн хөл дээрээ тавьж тайван амгаланаа харуулдаг хүчтэний нэг Бард амьдрахын төлөө зөвхөн үхэх ганцхан хууль үйлчилдгээр ойлгосон хүмүүс хоногт тохиолдох био хэмнэлийн хамгийн шийдвэрлэх хугацааг домносон ухаарлаа бараар нэрлэн мануулснаар санаа амарч, нойрны сүүдрийг дуртай үедээ ярж, сэргэдэг эрдэм олжээ.
      Анх нөхөрлөсөн бар ур аргын цэлмэгийг хүмүүст бэлэглэж, хор шорын бүрхэг нэвтлэхгүй, ямагт сөрөх хүчээ босгож ялдаг эрдмээ таран таван барын хүч хайрласан нь өдгөө оршсоор.
      Бар мөчлөг, бар жил, бар сар, бар өдөр, бар цаг нэгэн биед хурваас таван бартай гэнэ. Таван бард төрснийг бар цагийг эзэгнэгч болгоно. Өвгөдөд нас, хүүхдэд амттан нэмдэг цагаан сарын шинийн нэгнээр барын дүрст мэнгэтийг ихэд хүндэтгэж, барсын дүрст нутаг газрын чигт дээж өргөж ёслодог. Таван барын хүчээр тухайн жилтэн эр зоригтой, ой сайтай, гоц авьяастай, зөн билиг ихтэй, эдлэлээр ямагт баялаг, тусархуу шударга нэгэн байдаг гэнэ.
      Улаан зүгийг сахигч Шар бар нь таван шар (улаан) мэнгэнд суудаг. Дунд, доод, захын гурван хугацааг эзэгнэдгээс, адуу шиг аажуу унтах, шувуу гэлтэй эрт босдог төрөлх чанартай. Сугар гараг амин (жас), бас эр жил тул аргын төлөөлөл болдог. Монгол хүн бүтээх байгуулах ажилд түүртэлгүй "Эр бар" явах эрмэлзэлтэй. Бар жил гарахад бусад жилтэн нь дээд суудалд суулгадаг. Учир нь хоног бүр бар цагаар төгсч, жил бүгд бар сараар эхэлж, жаран бүр гал бараар жаргадгаас тэр аж. Баяр баясгалан, эрмүүн хүсэл, бадран ялах магадлал илүүтэйгээс ардын ярианд "ЭР БАР"-ын үлгэр хэлэгддэг. Жил эргэх тоолон барсын арьс тухайн оронд гууждаг тайлбарыг үлгэрт ингэж өгүүлжээ.
       Бар "Хар ачаа үүрдэггүй" ч хатууд багтдаг. Барыг аргалж нохойг Арс, Барс, Асар, Басар нэр хочоор дуудаж, шинийн өдрүүдэд ойртсонд нь заавал хувь хуваах нь бий. Дөрвөн нүдтэй улаан халтрыг уявал ойртох ивээлтэй гэж мөрөөснө.
      Билгийн тоолол ийнхүү жил нэг бүрээр нь ажин гадар царайг танихаас гадна, дотор ухааныг нь Монгол даяараа л буй болгожээ.
Хээ хуарыг луугаар, эр бярыг бараар, дотоод ухаарлыг туулайгаар ёгтлон орлуулах сэтгэмж бол ертөнцийн босоо голчийн түшлэг юм.
      Хоёр, нэг жаран сүүдэр зэрэгцэхээс бус, гурав дөрөв равжин дамжин насалсан нь хүнд үгүй тул дараах дөрвөн мөчлөгийг элээдэг. Бар сүлдийг эзэгнэгч ч олон үрт шороон бар жил, тийн урвагч хэмээх төмөр бар, сайжруулагч хэмээх усан бар, хотол баясгалант хэмээх модон барс, барагдагч хэмээх гал бар мөчлөгүүдийг элээвээс сая нэгэн жаран орхиж хошой равжинд шилжсэн билиг хураанам.
      Идээний билигдэл олон хэдий ч бүтэн ууцаар Замбуу тивийг, харин охор ууц нэгэн жилийг өнгөлдөг. Учир нь мэдэхгүй хүнд ууц бүү гарга гэдэг үгтэйг санаарай. Харин дагуулж тавьсан сээр 12 сарыг, хавиргууд нь 24-н улирлаа шинжүүлдэг. Бар сарын шинийн нэгний тавгийн идээн дээр есөн улаан чавга эхлэн тавьж, нэмэн сэргээсээр 81 хүргэх нь муугүй. Энэ нь улаан зүгийн домнол юм. Мөн улаан үртэй ургамлыг эрхэмлэдэг нь бар жилийнх. Бэлгэнд улаан чавга тэр бүр оруулдаггүйн учир ийм. Yүдэн хоймрыг улаанаар билигдэж, тэрхэн хавьд гал манан идээ бэлтгэх бүсгүй хүнийг улаан, улбар маргад шигтгээт барын нүдэн чимэглэлээр гоёх нь айдсаас зайлуулж зориг зүрхтэй болгодог. Сая төрсөн хүүхдээ УЛААНАА гэдэг нь бас л хамгаалж буй хэрэг гэж Жаргалан ярив. Идээний чавган жимсээр улааран сэргэх билигдэл, зориг идэвхижлийн тэмдэг, зөгнөгчийн хүслийн шинэ шав болгодог. Буяны үйлийг улаанаар тэмдэглэдэг Бэлгийг буяны зүйлд оруулдгаас холд явуулбал улаанаар боодог, Тиймээс буяныг худалдаанд үл хэрэглэхийн учир хувраг хүн улаан орхимж ороож номын шар өнгийн дээл өмсдөг. Энэ нь бар болж буй нь тэр ээ. Утгыг үл төөрөхийн тулд улаан мөр хэрэглэнэ. Бусдад үл үл шилжүүлэхийн учир улаан шугамт бичиг олгодог. Сүсэгтнээс ад зэтгэр, чөтгөрийн хорлол, хар хэл амыг зайлуулах тусыг улаан өнгийн зангианд гэх нь бий. Тамганы тосыг улаанаар авдаг. Тамгыг тэнгэрийн хүчтэй гэж үздэгээс тэр юм. Солонгот тэнгэрийн өнгө, газар дэлхийн өнгөний үл задрах нэгдэл дардсан дээр бууж байгаа нь тэр.
       Жаргалан "Таван бар"-ын үлгэртээ барын шинжийг улаан хэмээн тодруулснаар, ийнхүү ертөнцийн тулгуур ухааралтай холбогдож бар улс, бар иргэн, ажилдаа эр бар явахын ухаарал оршив. Улмаар сар бүрийн эхний өдрийг цагаан барсын толгой өдөр гэж монголчууд нэрлэсээр ирсэн нь сонсоход шинэ содон байлаа.

1998

Данзанноровын Хүү

      Дундговь аймгийн Сайнцагаан сумын нутаг Цагаан-Овоо гэдэг газар 1950 онд төрсөн. 1959-1969 онд 10 жилийн дунд сургууль, 1973 онд УБИС төгссөн.
      1970-аад оноос уран бүтээлээ эхэлж "Газарч жаалууд" (1989). “Гурван сайхан үг" (1990) "Ертөнцийн тулгуур ухаарал" (1999) нэртэй хүүхдийн танин мэдэхүйн өгүүллэгийн номууд нь хэвлэгдсэн.
       1990 он МЗЭ - ийн гишүүнд элссэн. Уран зохиолын судлал шүүмжлэлийн бүтээлүүд дотроос нь Уран зохиол сургалтын хүмүүжүүлэх онцлог (1993) нэг сэдэвт зохиол БНХАУ-д тусгайлан хэвлэгдсэн болно.
       Шилдэг бүтээл туурвисны учир   учир   МЗЭ – ийн шагнал (2000) хүртсэн юм.

( Сэтгэгдэл бичих? | Өгүүллэг | Монголын өгүүллэгийн цоморлиг 2003 | Шинэчилсэн огноо: 2006-12-13 06:33:30 )

Facebook Twitter LinkedIn WhatsApp Email Дуртай Хэвлэх Like

Санал сэтгэгдэл

Хэрэглэгчийн булан

Та манай гишүүн болохыг хүсвэл энд дарна уу.

Одоо онлайнд 254 зочин, 0 гишүүн байна.

Санал асуулга

Та онлайн номын дэлгүүрээр хэр их үйлчлүүлэх вэ ?
	Байнга
	Нилээд
	Хааяа
	Цөөн
	Үгүй

Санал асуулгын дүнг үзэх

Мэдээлэл оруулах

Та бүхэн өөрсдөө шүлэг, өгүүлэл оруулахыг хүсвэл энд дарж нэмж болно.

Та монгол гарын драйвэр ашиглан бичээрэй. Оруулсан мэдээллийг админ үзээд идэвхжүүлнэ.

Санал хүсэлтээ илгээх

Зургийн цомог

Должин : 2007 оны аялал
mongolia2007year-099.JPG
600x450 83k
Сэтгэгдэл: 0
Үзсэн: 4517

Должин : 2007 оны аялал
mongolia2007year-245.JPG
600x450 113k
Сэтгэгдэл: 0
Үзсэн: 4309

Должин : 2007 оны аялал
mongolia2007year-070.JPG
600x450 123k
Сэтгэгдэл: 0
Үзсэн: 4497

Агуулга

Monday, 2025.12.29
·	Мөнх цээжлэх ба хэзээ ч мартуулахгүй арга техник Bias буюу sohor uhamsar-3 business psychology
Sunday, 2025.12.28
·	Та үүнийг зөвхөн амьдралдаа ганц удаа хийхэд гайхамшиг үүснэ
Saturday, 2025.12.27
·	Та хэдэн цаг унтдаг бэ? Нойр бол хамгийн том хөрөнгө оруулалт- Шинэ төрлийн эмгэг
·	Цаг биш булчин бол жинхэнэ алт бөгөөд цорын ганц үнэнч нөхөр
·	Жаргал бол усанд сэлж сурахтай адилхан заалгаж байж сурдаг зүйл- Сэтгэцийн эмч олсон 3 аз жаргал
Thursday, 2025.12.25
·	Сайхан бүсгүй чамдаа
·	Чамайг би боддог
Wednesday, 2025.12.24
·	Пүрэв : Чи миний нууцхан ертөнц
·	Чамайгаа би дахиад хайрламаар
·	Сайхан минь эрхэл
·	Уучлаарай болохгүй... Миний үгэнд ор...
Tuesday, 2026.01.13
·	Э.Бүжинлхам : Чи юм
Tuesday, 2025.12.23
·	Миний дуртай шүлэг
·	Охин маань нэг өдөр сургуулиасаа ирээд сургуулийн хоолны газрын нэгэн "хачин" ажилтан эмэгтэйн тухай ярив…
Monday, 2025.12.22
·	Загдын Түмэнжаргал : Бага Нас Бидэн Хоёр
·	Загдын Түмэнжаргал : Хэрвээ
·	Загдын Түмэнжаргал : Чи Бид Хоёрын Хавар
·	Загдын Түмэнжаргал : Амьдрал Надад Зүүд шиг Санагдсан
·	Загдын Түмэнжаргал : Зүрхний үнэн үгээ чамд хэлмээр байна ...
·	Загдын Түмэнжаргал : Бүрэнхийг Сэмлээд Үүр Гийх шиг Тэр минь Ирсэн
·	Загдын Түмэнжаргал : Дөчин Мянгатын Хүүхдүүд
·	Загдын Түмэнжаргал : Гэгэлгэн Блюз
·	Загдын Түмэнжаргал : Хоосон Хорвоо
·	Загдын Түмэнжаргал : Ний Нуугүй
·	Загдын Түмэнжаргал : Тэр чинь Би
·	Загдын Түмэнжаргал : Сүүлчийн Хонх
·	Загдын Түмэнжаргал : Харууслын Блюз
·	Загдын Түмэнжаргал : Сайн Байна уу
·	Загдын Түмэнжаргал : Хотын Блюз
·	Загдын Түмэнжаргал : Бүүвэй
·	Загдын Түмэнжаргал : Ганц Ганц Ганц
·	Загдын Түмэнжаргал : Хагацлын Тухай Төсөөлж Чадахгүй нь
·	Загдын Түмэнжаргал : Улаан Навч
·	Загдын Түмэнжаргал : Миний Сэтгэл шиг Тэнгэр үү
·	Загдын Түмэнжаргал : Сохор Шувуу
·	Загдын Түмэнжаргал : Тэнгисийн Цагаан Бороо
·	Загдын Түмэнжаргал : Дэлхийн Цэцэрлэг
·	Загдын Түмэнжаргал : Дурсгалын Дэвтэр
·	Загдын Түмэнжаргал : Найрамдал Зуслангийн Вальс
·	Загдын Түмэнжаргал : Бүүвэй Тэнгэр Ээжий

Та сараа сонгоно уу

Санал хүсэлт

Хажууд нь хүмүүн мишээн гэрэлтэхэд Халиун дэлбээгээ дэлгэн баярладаг Инээхийг хүртэл эсэндээ мэдрэх Ижий сүнстэй Сарнай цэцэг

© Copyright 2005-2026 Biirbeh.MN. All rights reserved. By Bataka	Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Утас : 976-99076364 И-мэйл :info@biirbeh.mn